
Güneş ve rüzgâr, ihtiyaç duyduğumuz anda değil, hava izin verdiğinde elektrik sağlar. Avrupa’nın FlexCHESS projesi, dağınık duran aküleri, ısı pompalarını, klimaları ve elektrikli araç şarj cihazlarını tek bir “sanal” enerji deposunda birleştirdi. İtalya’da puant yük yaklaşık %20 azaldı. Nasıl çalıştığını oku, sonunda da kısa bir testle aklında ne kaldığını kontrol et.
Sanal enerji deposu; aküler, ısı pompaları, klimalar ve elektrikli araç şarj cihazları gibi çok sayıda küçük cihazın, bir yazılım tarafından tek bir büyük depo gibi birbirine bağlanması ve yönetilmesidir. Avrupa’nın FlexCHESS projesi böyle bir sistem geliştirdi. Amacı, giderek daha fazla elektriği yenilenebilir kaynaklardan alan şebekenin esnekliğini ve dayanıklılığını artırmaktı.
Yenilenebilir enerjinin sera gazı emisyonlarını azaltma konusunda büyük bir potansiyeli var, ancak üretimi doğası gereği değişken. FlexCHESS proje koordinatörü, Fransa’daki Aix-Marseille Üniversitesi’nden Seifeddine Ben Elghali, “Güneş ve rüzgâr, insanların ihtiyaç duyduğu anda değil, hava izin verdiğinde elektrik üretir” diyor. Bir elektrik şebekesinde şebekeye verilen güç ile çekilen güç her an dengede olmalıdır; bu yüzden üretimdeki dalgalanmaların bir şekilde telafi edilmesi gerekir.
Ben Elghali, “Bu kaynakların payı arttıkça şebeke işletmecilerinin daha fazla esnekliğe ihtiyacı oluyor; böylece insanlar daha az tüketebilir, daha geç tüketebilir ya da enerjiyi doğru anda depolayabilir” diyor. Enerjide esneklik, elektrik kullanımını zaman içinde kaydırabilme ya da kısa süreliğine kısabilme yeteneğidir. Sayesinde şebekenin havadaki her değişikliğe ek santrallerle karşılık vermesi gerekmez.
Şebekeye bu esnekliği sağlayabilecek birçok varlık zaten mevcut: aküler, ısı pompaları, klimalar ve elektrikli araç şarj cihazları. Sorun şu ki bunlar küçük, dağınık, farklı üreticilerin ürünü ve birbirleriyle iletişim kurmuyorlar. Bu yüzden şebeke işletmecisinin gözünde görünmezler; oysa birlikte hatırı sayılır bir kaynak oluşturabilirler.
Ben Elghali’nin başında olduğu araştırmacılar, bu cihazları birbirine bağlamayı ve tek bir “sanal” enerji depolama sistemi olarak birlikte hareket etmelerini sağlamayı hedefledi. “Sanal” sözcüğü, tek bir dev elektrik deposunun bulunmadığı anlamına gelir. Depo, yazılımla yönetilen birçok küçük cihazın toplamıdır; örneğin fazla elektrik olan saatlerde aküleri şarj etmek ya da elektrik yetersiz kaldığında şarj cihazlarının gücünü kısa süreliğine düşürmek gibi.
FlexCHESS projesi Avrupa Birliği tarafından finanse edildi. Amacı, mevcut varlıklardan daha iyi yararlanan ve akıllı şebekelerin esnekliğini ve dayanıklılığını artıran yeni hizmetler sunmaktı. Akıllı şebeke, cihazların ve işletmecilerin veri alışverişi yaptığı ve elektrik üretimi ile tüketiminde olup bitene gerçek zamanlı tepki verebildiği bir elektrik ağıdır.
Projenin merkezinde üç araç vardı ve hepsi gerçek pilot sahalarda denendi:
FlexCHESS platformu tüm zinciri otomatik olarak yürütür: veri toplar, üretimi ve tüketimi tahmin eder, her varlığın kullanımını optimize eder, piyasada teklif verir ve sonuçları uzlaştırır. Ben Elghali, “Tek bir platform içinde farklı ülkeleri ve piyasa kurallarını yönetebilecek şekilde tasarlandı” diyor. Bu önemli, çünkü Avrupa ülkelerinin enerji piyasaları farklı kurallara göre işliyor.
RDIUP’nin aracı, Slovenya’daki bir pilot projede, dağıtım sistemi işletmecisi Elektro Ljubljana ile iş birliği içinde denendi. Dağıtım sistemi işletmecisi, belirli bir bölgedeki evlere, ofislere ve şarj istasyonlarına elektrik getiren şebekeyi yöneten şirkettir. Şebekenin bir yerinde aşırı yüklenme başladığında bunu ilk gören odur.
Ben Elghali, “Şebeke tıkandığında, şarj olan sürücülerden daha düşük şarj gücünü kabul etmeleri, rezervasyonu olan sürücülerden ise seanslarını başka bir zamana ya da başka bir istasyona kaydırmaları isteniyor” diye açıklıyor. Böylece sürücüler arabalarını şarj etme imkânını kaybetmiyor. Şarj yalnızca daha uzun sürüyor ya da başka bir zamanda veya yerde gerçekleşiyor; şebeke de aşırı yükten kurtuluyor.
Üçüncü araç, Toshiba tarafından geliştirilen bir dijital ikizdir. Dijital ikiz, gerçek bir cihazın ya da sistemin davranışını yeniden üreten bir bilgisayar modelidir. FlexCHESS’te her varlığın bu sanal kopyası, o varlığın neler sunabileceğini gösterir.
Dijital ikizin başlıca avantajı, işletmecilerin stratejileri gerçek dünyada uygulamadan önce test etmesine olanak vermesidir. Yeni bir kontrol yöntemini gerçek akülerde ve şarj cihazlarında denemek yerine, etkilerini önce bir simülasyonda görmek mümkündür. Modeldeki bir hata kimsenin elektriğini kesmez ve bir arabanın şarjını durdurmaz.
Çözümler beş pilot projede gösterildi: İtalya, Slovenya, İspanya ve Türkiye’deki canlı sahalarda ve Birleşik Krallık’taki bir endüstriyel vaka çalışmasında. Ben Elghali, “Çok farklı varlıkların gruplanabildiğini ve tek bir depolama sistemi gibi davranabildiğini gösterdik” diyor. İtalya’daki pilot, gerçek bir günde puant yükte yaklaşık %20’lik bir azalma gösterdi.
Puant yük, belirli bir dönemdeki en yüksek güç çekişidir; örneğin birçok insanın aynı anda yemek yaptığı, ısıtma yaptığı ve cihazlarını şarj ettiği akşam saatleri gibi. Toshiba’nın dijital ikizi, aynı İtalyan sahadan iki yıllık verilerle, elektrikli araç şarj cihazlarını, aküleri ve klimayı koordine etmenin maliyet etkinliğini ve puant azaltmayı %20’den fazla iyileştirdiğini, aynı zamanda elektrikli araç şarj seansları üzerindeki etkiyi %40’a kadar düşürdüğünü gösterdi.
İlginç bilgi: Slovenya’da pilot projenin şarj istasyonları, Avrupa’nın GIREVE dolaşım ağına bağlandı. Bu, istasyonları yalnızca tek bir işletmecinin müşterilerine değil, Avrupa’nın dört bir yanından gelen elektrikli araç sürücülerine açtı.
Ekip, sanal depolamanın şebekeye önce enerji toplulukları, toplayıcılar (agregatörler) ve ticari binalar yoluyla gireceğini bekliyor. Enerji topluluğu, enerjiyi birlikte üreten ve kullanan sakinlerden, işletmelerden ya da yerel yönetimlerden oluşan bir gruptur. Toplayıcı, çok sayıda küçük cihazı ya da tüketiciyi bir araya getiren ve onlar adına enerji piyasasında hareket eden şirkettir.
Avrupa genelinde esneklik piyasaları açıldıkça, yani şebeke işletmecilerinin elektrik kullanımını azaltmak ya da kaydırmak için ödeme yapabildiği piyasalar oluştukça, bu tür çözümlerin önem kazanması bekleniyor. Ben Elghali, “Teknoloji hazır. Geriye kalan çoğunlukla mevzuat ve ekonomi” diyor. Bu, değişimin hızını artık esas olarak mevzuatın ve maliyet etkinliğinin belirleyeceği, teknolojinin kendisinin belirlemeyeceği anlamına geliyor.
FlexCHESS enerjiyi, bilişimi ve ekonomiyi bir araya getiriyor. Birkaç lisans programının bilgisi burada işe yarıyor:
Aix-Marseille Üniversitesi’nin koordine ettiği FlexCHESS projesi, dağınık aküleri, ısı pompalarını, klimaları ve elektrikli araç şarj cihazlarını tek bir sanal enerji deposunda birleştirdi. Çözüm beş pilot projede denendi ve İtalya’da puant yük yaklaşık %20 azaldı. Koordinatöre göre teknoloji hazır; daha geniş kullanımı esas olarak mevzuata ve maliyet etkinliğine bağlı.
5 soru · bir dakika