Bitkiler topraktaki mikroplastikleri emer mi? Bir araştırmacı yanıtlıyor + test

• Kısa yanıt: evet
• Plastik bitkinin içine nasıl girer
• Stres altındaki bitkiler
• Daha az karbonhidrat, daha çok protein
• Toprak verimliliğini yitiriyor
• Araştırmadan yasaya
• Toprak öylece temizlenemez
• Kısacası
• Beş soru: topraktaki mikroplastikler hakkında ne kadar bilgin var? (test)

⇑Kısa yanıt: evet

“Evet, emiyorlar,” diyor Norveç Su Araştırma Enstitüsü’nün baş bilim insanı Luca Nizzetto. “Bu, alanımızda artık yerleşmiş bir bilgi.”

Nizzetto, ürettiğimiz plastiklerin sonunda nereye gittiğini inceliyor. AB tarafından finanse edilen PAPILLONS projesinde, meslektaşlarıyla birlikte mikroplastiklerin toprağı nasıl etkilediğine dair daha fazla kanıt topladı.

Mikroplastikler, çoğu zaman çıplak gözle görülemeyen küçük plastik parçacıklardır. Esas olarak film, ambalaj ya da şişe gibi daha büyük plastik nesneler güneşin, suyun ve sürtünmenin etkisiyle parçalandığında oluşurlar. Toprağa atıklarla, havadan ve suyla ulaşırlar ve bir kez içinde dağıldıktan sonra onları toplamak neredeyse imkânsızdır.

⇑Plastik bitkinin içine nasıl girer

Küçük plastik parçacıkları bitkilerin içine birkaç yoldan girebilir:

• yapraklar yoluyla – havadaki parçacıklar yapraklara konar ve bitkinin gaz alışverişi için kullandığı açıklıklardan içeri sızar;
• kökler yoluyla – büyüyen kökler çatlar ve mikroskobik parçacıklar ortaya çıkan açıklıklardan girebilir;
• bitkinin daha derinlerine – içeri giren plastik ilerleyebilir ve yenilebilir kısımlara ulaşabilir.

Sözünü ettiğimiz yapraklardaki açıklıklar gözeneklerdir (stomalar) – bitkinin havadan fotosentez için gereken karbondioksiti aldığı ve su buharı verdiği mikroskobik gözeneklerdir. Kökler ise sürekli büyür ve dallanır; dokularındaki her çatlak, topraktaki küçük parçacıklar için bir kapıya dönüşebilir.

⇑Stres altındaki bitkiler

Bu yolla gıdaya ne kadar mikroplastik ulaştığına ve bunun insan sağlığı için ne anlama geldiğine dair henüz tam bir değerlendirme yok. Nizzetto’ya göre bildiğimiz şey, plastikle kirlenmiş topraklarda yetişen bitkilerin stres yaşadığı; bunu büyümedeki değişiklikler ve yükselen stres hormonu düzeyleri gösteriyor.

⇑Daha az karbonhidrat, daha çok protein

Nizzetto’nun ekibi, tüketicilerin ilgisini çekecek bir değişiklik de buldu. “Mikroplastikle zenginleşmiş toprakta büyüdükten sonra besin bileşiminde karbonhidratlardan daha fazla proteine doğru bir kayma olduğunu fark ettik.”

Bunun insanlar, otçullar ve daha geniş toprak ekosistemi için ne anlama geldiği, sürmekte olan pek çok araştırmanın konusu.

Karbonhidratlar ve proteinler, kültür bitkilerinin iki temel besin maddesidir. Nişasta ve şeker gibi karbonhidratlar bitkinin başlıca enerji deposudur, proteinler ise hücrelerini oluşturur. Bu oranların değişmesi, kirlenmiş toprakta yetişen bitkiden tabağımıza gelenin bileşiminin alışılmışın dışında olabileceği anlamına gelir.

⇑Toprak verimliliğini yitiriyor

Nizzetto, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) için mikroplastiklerin toprak ve bitki sağlığı üzerindeki etkilerine dair sistematik bir derleme yazdı. Bu derleme, mikroplastiklerin toprağın suyu tutma ya da azotu devretme kapasitesi gibi pek çok özelliğini değiştirdiğini gösteren yüzlerce makaleyi bir araya getirdi.

“Bunların hepsi toprağın verimliliğini belirleyen değişkenler,” diye ekliyor araştırmacı. “Bu nedenle mikroplastik kirliliğinin gıda güvenliği açısından olası bir kaygı olduğu mesajını öne çıkardık.”

Neden özellikle su ve azot? Toprağın ne kadar su tutabildiğine, bitkilerin kuraklıkla başa çıkıp çıkamayacağı bağlıdır. Azot ise bitkilerin en önemli besin maddelerinden biridir – toprakta, onu köklerin alabileceği biçimlere dönüştüren mikroorganizmalar sayesinde dolaşır. Bu süreçlerden biri zayıfladığında bitkiler daha kötü büyür.

⇑Araştırmadan yasaya

PAPILLONS yaklaşık 60 bilimsel çalışma üretti. Sonuçlar, yeni AB Toprak İzleme Yasası’nın şekillenmesine yardımcı oldu. “Başlangıçta mikroplastikler endişe yaratan yeni bir kirletici olarak görülmüyordu, ancak yasanın onaylanan nihai sürümü mikroplastiklerden açıkça söz ediyor,” diyor Nizzetto.

⇑Toprak öylece temizlenemez

Plastiği topraktan çıkarmak kolay değil. Çözücüler onu giderebilir, ancak topraktaki önemli mikropları da öldürebilir. Başka teknolojik çözümler de geliştiriliyor, fakat bunların daha geniş ekosistem üzerindeki yan etkileri hâlâ belirsiz.

Araştırmacının önlemeye güvenmesinin nedeni bu. En iyi çözümü, yenileyici tarım gibi süreçlerle etkiyi azaltmakta görüyor. “Organik maddece zengin, organik karbonu depolayabilen ve karbon depolamaya da katkı sağlayan sağlıklı bir toprağınız varsa, bu mikroplastiklerin etkisini azaltmaya da yardımcı olur,” diye açıklıyor.

Yenileyici tarım, yalnızca hızlı bir ürüne değil, toprağın sağlığını yeniden kazandırmaya odaklanan bir yetiştirme biçimidir. Çiftçiler toprak işlemeyi azaltır, tarlaları çıplak bırakmaz ve toprak organizmalarını besleyen, karbonu bağlayan organik madde olan hümusa özen gösterir. Böyle bir toprak, kirliliğin, hatta ondan uzaklaştırılamayanın bile üstesinden daha iyi gelir.

İlginç bilgi: Tek bir çay kaşığı sağlıklı toprakta, Dünya’daki insanlardan daha fazla mikroorganizma yaşar. Bu yüzden plastiği temizlerken toprak mikroplarını da öldüren yöntemler, toprağa yarardan çok zarar verebilir.

⇑Kısacası

Bitkiler mikroplastikleri yaprakları ve kökleri yoluyla emer, parçacıklar yenilebilir kısımlara ulaşabilir. Kirlenmiş topraktaki bitkiler stres altında yaşar ve bileşimleri değişir; toprağın kendisi ise verimliliğinin bağlı olduğu özellikleri yitirir. Toprak kolayca temizlenemez, bu yüzden en iyi yaklaşım sağlıklı toprağa sahip çıkmaktır.

⇑Beş soru: topraktaki mikroplastikler hakkında ne kadar bilgin var? (test)