2025’te “Science” ve “Science Advances” dergilerine 50 binden fazla makale gönderildi ve bunların çoğu, hiçbir hakem okumadan reddediliyor. Vermont Üniversitesi (University of Vermont) ve Colorado Boulder Üniversitesi’nden (University of Colorado Boulder) araştırmacılar 110 binden fazla makaleyi inceleyerek perde arkasına baktı. En çok kurumun adının ve ekibin büyüklüğünün belirleyici olduğu, yazarların cinsiyetinin ise çok daha az önem taşıdığı ortaya çıktı — sonunda da bilimsel yayıncılığın oyun kurallarını anlayıp anlamadığını test edebilirsin.
Adını bir gün “Science”ta görmeyi hayal ettiysen, bu planda yalnız değilsin. Önde gelen bilimsel dergilere gönderilen makale sayısı bugün rekor düzeyde. American Association for the Advancement of Science tarafından yayımlanan yalnızca “Science” ve “Science Advances” dergileri 2025’te 50 binden fazla makale aldı.
Vermont Üniversitesi (UVM) ve Colorado Boulder Üniversitesi’nden (CU Boulder) bir ekip, hangi makalelerin bu elekten geçtiğini, hangilerinin elendiğini kontrol etmeye karar verdi. Bu arada bulgular, incelenen dergilerden biri olan “Science Advances”te yayımlandı.
Araştırmacılar, 2015 ile 2020 arasında iki dergiye gönderilen 110 binden fazla makaleye ait kimliksizleştirilmiş verileri analiz etti. Bu, editör odalarının kapalı kapıları ardında genellikle neler olduğunu gösteren devasa bir örneklem.
“Bu, daha önce opak olan bu sürece ilk gerçek bakış,” diyor UVM’de matematik ve istatistik alanında yardımcı doçent olan Sam Zhang.
Genel kabul oranı “Science”ta yaklaşık %6, “Science Advances”te yaklaşık %10,5 oldu. Başka bir deyişle, iki dergiden daha ılımlı olanında bile her on makaleden kabaca dokuzu kabul edilmiyor.
Yayımlanma şansını en çok etkileyen şey, yazarın nereden geldiğiydi. En üst sıralardaki kurumlardan gelen araştırmacıların makaleleri vakaların %11,6’sında kabul edildi. En alt sıralardaki kurumların yazarları ise yalnızca %3,4 oranında kabul bekleyebildi.
Bu, üç katın üzerinde bir fark. Aynı türden bir çalışma, ama kapak sayfasında farklı bir adres — ve tamamen farklı istatistikler.
İkinci önemli etken ekibin büyüklüğüydü. On veya daha fazla yazarlı makaleler, arkasında en çok beş kişi bulunanlara göre üç kat daha sık kabul edildi.
Araştırmacı olmayı hedefleyen biri için bu, çok şey anlatan bir ders: bu verilerde büyük gruplarla işbirliği yapmak açıkça karşılığını verdi.
Araştırmacılar, yazarların cinsiyetinin editörlerin kararlarını etkileyip etkilemediğini de kontrol etti. Bir fark var, ancak diğerlerinden belirgin biçimde daha küçük. Kabul oranı kadınlarda %5,3, erkeklerde %6,4 oldu. Yazarlara göre bu fark, kurumun, ekip büyüklüğünün ve araştırma konusunun yarattığı farklardan daha küçük çıktı.
Konunun kendisi de önemliydi. En yüksek başarı oranı şu konulardaki makalelerdeydi:
Öbür uçta ise COVID-19’la ilgili siyasi, ekonomik, toplumsal cinsiyet ve toplumsal konular vardı. Bunlar en az ilgiyi çekti.
Yine de en şaşırtıcı olan, yolculuğun en başında olanlar. Editörler, “Science”a gönderilen makalelerin yaklaşık %80’ini, “Science Advances”e gönderilenlerin ise %70’ten fazlasını daha hakemlere ulaşmadan reddediyor. Makalelerin çoğunun kaderini belirleyen, bu zor fark edilen eleme aşaması.
Zhang, yapay zekâ tarafından üretilen içeriğin giderek arttığı bir çağda, elit dergilerin bilginin kapı bekçileri olarak rolünün gitgide daha önemli hale geldiğine dikkat çekiyor.
CU Boulder’da bilgisayar bilimi profesörü ve çalışmanın sorumlu yazarı Aaron Clauset, hakem değerlendirmesi fikrini savunuyor. “Bilimsel uzmanlar tarafından yapılan hakem değerlendirmesi, yeni bir bilimsel çalışmanın bilimsel keşif için yüksek standartları karşılayıp karşılamadığını ya da aşıp aşmadığını eleştirel biçimde değerlendirmede hâlâ altın standart,” diye vurguluyor.
Verileri de değerli buluyor: “Kimliksizleştirilmiş yeni veri setimiz … elit hakem değerlendirmesinin nasıl işlediğine ilk kez bir bakış sunuyor.”
Ona göre mevcut kanıtlar, bu dergilerin araştırmaları bilimsel değerine göre yargılamada oldukça iyi iş çıkardığını gösteriyor. “Ama bu tamamen temiz bir sağlık raporu değil,” diye ekliyor. Ve konuyu açıkça ortaya koyuyor: “Bilimin bütünlüğüne kötü niyetle saldırıldığı bugünkü ortamda, bu dergilerdeki süreçlerin bilim topluluğunun onlar için belirlediği ideallere uygun olup olmadığını düşünmemiz gerekiyor.”
Araştırmada ilk adımlarını atan herkes için bu rakamlar bir tür arazi haritası. Prestijli dergilerin istatistikleri, fikrin kendisinin yanı sıra yazarın geldiği kurumu, birlikte çalıştığı ekibi ve seçtiği konuyu da yansıtıyor. İlk projelerini planlarken ve birlikte çalışacak insanlar ararken bunu aklında tut.
“Science” ve “Science Advances”e 2015–2020 arasında gönderilen 110 binden fazla makalenin analizi, yayımlanmada kurumun itibarının ve ekibin büyüklüğünün en çok önem taşıdığını, kadınlar ile erkekler arasındaki farkın ise daha küçük olduğunu gösterdi. Makalelerin çoğu daha editörün masasında eleniyor. Yazarlar, uzman hakem değerlendirmesini altın standart olarak görüyor, ancak Clauset’in vurguladığı gibi, süreçleri hâlâ dikkatle incelenmeli.
5 soru · bir dakika
English
Čeština
Deutsch
Español
Français
Magyar
Italiano
Polski
Português
Русский
Slovenčina
Türkçe
Українська
العربية
中文